Νίκος Καββαδίας: Μια διδακτική προσέγγιση στο ποίημα «Kuro Siwo»
Στοιχεία Συντάκτη: Δουίτση Μαρία, ΠΕ02, Φιλόλογος
Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία
Τάξεις εφαρμογής: Γ΄ Γυμνασίου
Χρονική διάρκεια / αριθμός διδακτικών ωρών: 1 διδακτική ώρα
Σύντομη Περιγραφή της Διδακτικής Παρέμβασης:
Η διδακτική ακολουθεί τις ολιστικές προσεγγίσεις και ομαδοσυνεργατικές πρακτικές, η θεωρία της μάθησης είναι ο κοινωνικός κονστρουκτιβισμός: οι μαθητές αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία, ενώ η εκπαιδευτικός λειτουργεί ως υποστηρικτής, ο χώρος διαμορφώνεται ανάλογα, ώστε να εξυπηρετεί την ομαδική εργασία, ενώ ο χρόνος δομείται διαφορετικά και επεκτείνεται. Περιλαμβάνει επίσης την τεχνική της «Ανεστραμμένης Τάξης» η οποία δίνει τη δυνατότητα στους/τις μαθητές/-τριες να διαβάζουν δυναμικά και κατά τονεξωσχολικό χρόνο.
Πριν από τη διδασκαλία
Χωρισμός των μαθητών/-τριών σε ομάδες ετερογενείς για την καλύτερη διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας
Ανάρτηση διαφορετικών εργασιών για κάθε ομάδα στην ηλεκτρονική τάξη από την εκπαιδευτικό
Εκπόνηση των εργασιών στο σπίτι συνεργαζόμενοι μεταξύ τους και σε δικό τους χρόνο
Κατά τη διδασκαλία
Ακρόαση του μελοποιημένου ποιήματος από το κανάλι you tube
Εργασία σε ομάδες μέσα στην τάξη για την ερμηνευτική ανάλυση και εμβάθυνση στο βαθύτερο νόημα του ποιήματος
Ανακοίνωση των συμπερασμάτων στην ολομέλεια της τάξης
Σύγκριση και κριτική θεώρηση του ποιήματος με το μελοποιημένο ποίημα του Οδ. Ελύτη «τα τζιτζίκια»
Εποικοδομητικός διάλογος και σχολιασμός του παραγόμενου έργου
Προβολή ppt για την εξέλιξη της ναυτιλίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα
Σύνδεση και συσχέτιση της ναυτιλίας με την οικονομία της Ελλάδας
Αυτοαξιολόγηση και ετεροαξιολόγηση καθώς και αξιολόγηση της διδασκαλίας
Ποιος είναι ο βασικός στόχος της;
Η πνευματική ανάπτυξη των μαθητών/-τριών και ειδικότερα η αισθητική, γλωσσική, κοινωνική και ηθική καλλιέργειά τους
Να ασκηθούν και μυηθούν στην ανάγνωση και την προσέγγιση λογοτεχνικών κειμένων ώστε να ενισχύσουν τις εκφραστικές τους δυνατότητες, να διαμορφώσουν αισθητικά κριτήρια,να διευρύνουν τον κύκλο των εμπειριών τους και να αυξήσουν το ενδιαφέρον τους για τη λογοτεχνία και την ανάγνωση
Να καλλιεργήσουν το γλωσσικό τους αίσθημα, ασκούμενοι/-ες στον προφορικό και τον γραπτό λόγο, μιλώντας χάρη στα, με και για τα κείμενα και μετέχοντας σε δραστηριότητες δημιουργικής γραφής
Να αναγνωρίζουν και να αναζητούν με τα κατάλληλα ερωτήματα (τι λέει, πού το λέει, πώς το λέει) το περιεχόμενο των κειμένων
Να αναγνωρίζουν τους ποικίλους ποιητικούς υπαινιγμούς μέσα από το συνδυασμό συμβόλων σχημάτων λόγου και κειμενικών δεικτών με σκοπό να εμπλουτίζουν την κατανόησή τους
Να περιγράφουν τη συναισθηματική διάθεση του ποιητικού υποκειμένου στηριζόμενοι στα σύμβολα και τις γλωσσικές επιλογές(γραμματικά πρόσωπα, χρόνοι, εγκλίσεις ,των ρημάτων, στίξη)
Να κατανοήσουν την πολυσημία της λογοτεχνικής γραφής και των διαφορετικών εμπειριών που προβάλλονται μέσα από αυτή
Να ασκούν κριτική στα κείμενα αιτιολογώντας τα συναισθήματα και τις σκάψεις τους
Να διαβάζουν τα κείμενα υπό το πρίσμα της συγκριτικής συνεξέτασής και αντιπαραβολής τους, έτσι ώστε να διακρίνουν τα ιδιαίτερα γνωρίσματά τους ως προς το είδος και το ύφος, την τεχνοτροπία, τις ιδιαίτερες συμβάσεις, το αξιακό περιεχόμενο
Να απολαμβάνουν ακουστικά τα κείμενα και στη μελοποιημένη εκδοχή τους
Να χρησιμοποιούν με αφετηρία τα κείμενα τη φαντασία τους για τη δημιουργία και άλλων μορφών τέχνης(ζωγραφιές, ποιήματα, μουσικές συνθέσεις) αξιοποιώντας και τις Νέες Τεχνολογίες
Διδακτική Μέθοδος ή Τεχνική:
Στη συγκεκριμένη διδακτική παρέμβαση εφαρμόστηκε η ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας η οποία προάγει την ενεργό συμμετοχή των μαθητών και μετατρέπει τους μαθητές σε ενεργά υποκείμενα της γνώσης και της μαθησιακής διαδικασίας και όχι σε παθητικούς δέκτες όπως γινόταν με τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας. ΟΙ μαθητές/-τριες χωρίστηκαν σε 4 ομάδες των 4-5 ατόμων (Βιογράφοι, Φιλόλογοι, Γλωσσολόγοι, Ψυχολόγοι)από την εκπαιδευτικό η οποία έλαβε υπόψη τις προτιμήσεις των παιδιών, τα κοινά τους ενδιαφέροντα, τις κλίσεις τους, καθώς και το γνωστικό επίπεδο του καθενός ώστε να υπάρχει ισορροπία μεταξύ των ομάδων και μαθησιακά «αδύνατοι» μαθητές να μπορούν να βοηθηθούν από τους πιο καλούς. Στη συνέχεια μοιράστηκαν οι ρόλοι μέσα στην ομάδα (του παρουσιαστή ,του γραμματέα, του συντονιστή , των μελών, χειριστή Η/Υ). Δόθηκε σε κάθε ομάδα ένα φύλλο εργασίας με δραστηριότητες διαφορετικές για την κάθε ομάδα και έπρεπε να προετοιμαστούν στο σπίτι σε δικό τους χρόνο για την εκπόνηση της εργασίας τους και να την παρουσιάσουν στην ολομέλεια της τάξης κατά την διεξαγωγή του μαθήματος. Οι βιογράφοι ανέλαβαν να δημιουργήσουν μία παρουσίαση ppt για τη βιογραφία του ποιητή Ν. Καββαδία, οι Φιλόλογοι να παρουσιάσουν σε ένα συνεργατικό έγγραφο τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Καββαδία, οι Γλωσσολόγοι να δημιουργήσουν έναν πίνακα με τους ναυτικούς όρους και την ετυμολογική και σημασιολογική ερμηνεία τους ενώ οι Ψυχολόγοι ανέλαβαν να διερευνήσουν και να ανακαλύψουν στοιχεία και πληροφορίες για τοπωνύμια (η Γέφυρα του Αδάμ στη Νότιο Κίνα, τα Φανάρια της Ιντιας, Kuro Siwo). Σε αυτό το σημείο εφαρμόστηκε η τεχνική της ανεστραμμένης τάξης, σύμφωνα με την οποία οι μαθητές/-τριες έρχονται σε επαφή με το περιεχόμενο διδασκαλιας εκ των προτέρων και στην τάξη αφιερώνεται χρόνος στην εμπέδωση(Brame, 2013). O Baker(2000) προτείνει την αναστροφή των διαδικασιών που συμβαίνουν εντός και εκτός τάξης. Οι μαθητές/-τριες προτείνεται να αφιερώνουν χρόνο προετοιμασίας εκτός τάξης έτσι ώστε να μειώνεται ο χρόνος διαλέξεων στην τάξη και ο χρόνος να αξιοποιείται στην εμβάθυνση και εμπέδωση. Και στη συγκεκριμένη διδακτική παρέμβαση ανατέθηκαν δραστηριότητες στους/τις μαθητές/-μαθήτριες για το σπίτι για οικονομία χρόνου αλλά και για να ενισχυθεί η αλληλεπίδραση, η συνεργασία και η επικοινωνία μεταξύ τους. Κατά τη διεξαγωγή του μαθήματος οι μαθητές/-τριες συνεργάστηκαν ομαδικά για την ανάλυση του ποιήματος αφού τους ανατέθηκαν εργασίες διαφορετικές για την κάθε ομάδα. Δόθηκε χρόνος για την εκπόνηση των δραστηριοτήτων στα φύλλα εργασίας και στη συνέχεια η κάθε ομάδα παρουσίασε στην ολομέλεια της τάξης τις απαντήσεις των ερωτήσεων που τους είχαν ανατεθεί. Ακολούθησε εποικοδομητικός διάλογος και σχολιασμός του παραγόμενου υλικού .Θα μπορούσα να προσθέσω ότι εφαρμόστηκε και η διερευνητική ανακαλυπτική μέθοδος αφού οι μαθητές/-τριες διερευνούν, αναζητούν πληροφορίες, επιλέγουν τα στοιχεία που είναι χρήσιμα και αξιόλογα και εκπονούν την εργασία που τους ανατέθηκε. Ακόμη , εφαρμόστηκε και ο κατευθυνόμενος διάλογος στην ανάλυση του ποιήματος και το σχολιασμό στο τέλος.
Σκεπτικό Επιλογής / Παιδαγωγική Τεκμηρίωση:
Ανάμεσα στους διάφορους διδακτικούς, ψυχολογικούς και επιστημολογικούς λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε αυτή η προσέγγιση είναι ότι η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία:
- ενθαρρύνει την εμπλοκή των ίδιων των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία, πράγμα που αποτελεί όλο και περισσότερο στόχο του σημερινού σχολείου,
• προσφέρει ακριβώς εκείνο το πλαίσιο της αυθεντικής επικοινωνίας και της διαπραγμάτευσης του νοήματος που επιτρέπει στα παιδιά να μάθουν μέσα από τη συνεργασία -τη συλλογική, δηλαδή, σκέψη και δράση- και την καθοδήγηση όχι μόνο του εκπαιδευτικού αλλά και των άλλων μελών της ομάδας τους, - καλλιεργεί τις αξίες και τις δεξιότητες της συνεργασίας, της διαλλακτικότητας και της διαπραγμάτευσης για την επίτευξη ενός κοινού στόχου. Συμβάλλει, έτσι, στη διαμόρφωση πολιτών με συγκροτημένη ατομική και κοινωνική ταυτότητα, με δημοκρατικό ήθος αλλά και με κριτική σκέψη και ηθική και γνωστική αυτονομία. (Ματσαγγούρας 2000: 29-31, Levine 1990, Hamayan & Perlman 1990)
H ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας βασίζεται στη θεωρία του κοινωνικού εποικοδομισμού(Vygotsky) σύμφωνα με την οποία
• η νόηση αναπτύσσεται στο πλαίσιο κοινωνικής αλληλεπίδρασης ανάμεσα στο Δάσκαλο με το Μαθητή, Μαθητή με Μαθητή, Γονέα με παιδί, Έμπειρο με Αρχάριο - Κατά την αλληλεπίδραση οι έμπειροι προσφέρουν ένα πλαίσιο υποστήριξης ώστε οι λιγότερο έμπειροι να κατακτήσουν νέες γνώσεις & ικανότητες
- Μονάδα ανάλυσης γίνεται η ομάδα (όχι απλά το άτομο) και η αλληλεπίδραση (interaction) των μελών της ομάδας
Κάθε νοητική δεξιότητα του νέου ατόμου αναπτύσσεται πρώτα σε «διαπροσωπικό» (interpersonal) επίπεδο (δηλ. κατά την αλληλεπίδραση με τους άλλους πιο έμπειρους κοινωνικούς εταίρους) και μετά εσωτερικεύεται από το νέο σε «ενδοπροσωπικό» (intra-personal) επίπεδο (δηλ. γίνεται εσωτερικευμένη νοητική δεξιότητα) - Επομένως η νόηση νοείται ως αναδυόμενο συστατικό με βάση την αλληλεπίδραση του νέου ατόμου με το κοινωνικό πλαίσιο όπου ανήκει
Κατά την κοινωνική αλληλεπίδραση μεταξύ μαθητή-μαθητή επάγονται (ενεργοποιούνται) εγκεφαλικές γνωστικές διεργασίες. Οι διεργασίες αυτές οδηγούν σε επεξεργασία πληροφορίας και οικοδόμηση νέας γνώσης
• Ο διάλογος (discourse ή dialogue) μεταξύ των μαθητών αποτελεί βασικό μηχανισμό αλληλεπίδρασης και οικοδόμησης νέας γνώσης ακριβώς επειδή επάγει γνωστικές διεργασίες
Σύμφωνα με τα παραπάνω η ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας ήταν ιδανική για να εφαρμοστεί στη διδασκαλία του ποιήματος «Kuro Siwo» του Ν. Καββαδία αφού οι μαθητές/-τριες συνεργάστηκαν για την εκπόνηση των διαφορετικών δραστηριοτήτων που αντέθηκαν από την εκπαιδευτικό σε κάθε ομάδα. Η ομάδα των βιογράφων κατά την ανάλυση του ποιήματος μέσα στην τάξη ανέλαβε να παρουσιάσει τις δύσκολες συνθήκες της ζωής των ναυτικών, η ομάδα των φιλολόγων να εντοπίσει στοιχεία μετρικής , ύφους , στιχουργικής , αφηγηματικές τεχνικές(χρήση α΄και β΄ενικού προσώπου του ρήματος, εκφραστικά μέσα κ.τ.λ.), η ομάδα των ψυχολόγων να αναλύσει τη συναισθηματική κατάσταση του ποιητικού υποκειμένου , ενώ οι γλωσσολόγοι να ερμηνεύσουν το βαθύτερο νόημα και συμβολισμό κάποιων λέξεων με ιδιαίτερο σημασιολογικό βάρος μέσα στο ποίημα(μπούσουλας, Kuro Siwo). Οι μαθητές/-τριες ανέτρεξαν σε πηγές και ιστοσελίδες στο διαδίκτυο, ηλεκτρονικά λεξικά, βίντεo στο you tube, αναζήτησαν πληροφορίες, διάβασαν, επέλεξαν και διαχώρισαν τα στοιχεία που είναι χρήσιμα για την εκπόνηση της εργασίας τους, συζήτησαν, αντάλλαξαν απόψεις, εξέφρασαν ιδέες και γνώμες και κατέληξαν σε συμπεράσματα τα οποία κατέγραψαν και παρουσίασαν στην ολομέλεια της τάξης. Συμμετείχαν ενεργά όλα τα μέλη της ομάδας για την επίτευξη του κοινού στόχου και του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος. Η ομαδοσυνεργατική μέθοδος εξυπηρέτησε και μία άλλη ανάγκη στην συγκεκριμένη τάξη: την ένταξη, κοινωνικοποίηση και ενεργό συμμετοχή μέσα στην ομάδα ενός μαθητή στο Φάσμα του Αυτισμού, ο οποίος συνεργάστηκε άψογα με τα μέλη της ομάδας του και εξέφρασε τις απόψεις του και κατά την ανάλυση του ποιήματος και την παρουσίαση της εργασίας της ομάδας του. Συνεπώς η συγκεκριμένη διδακτική μέθοδος πρακτική ενίσχυσε την αυτενέργεια των μαθητών, την ενεργό συμμετοχή, τη συνεργασία , το διάλογο, την ενίσχυση και μετάδοση της γνώσης , τη βοήθεια , στήριξη και βελτίωση όλων των μαθητών.
Προστιθέμενη Αξία:
Η ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας προσφέρει πολλά οφέλη, τόσο για τους μαθητές όσο και για τους εκπαιδευτικούς. Βελτιώνει την κοινωνική αλληλεπίδραση, την κριτική σκέψη και την επίλυση προβλημάτων, ενώ παράλληλα ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την υπευθυνότητα.
Οφέλη για τους μαθητές:
Οι μαθητές δεν είναι πλέον παθητικοί δέκτες πληροφοριών, αλλά συμμετέχουν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία, αναπτύσσοντας δεξιότητες συνεργασίας και επικοινωνίας.
Αποκτούν κοινωνικές δεξιότητες: η συνεργατική μάθηση καλλιεργεί την ικανότητα συνεργασίας, την αλληλεγγύη, την ενσυναίσθηση και την αποδοχή της διαφορετικότητας
Μέσα από την ανταλλαγή απόψεων και την επίλυση προβλημάτων στην ομάδα, αναπτύσσουν την κριτική τους σκέψη και μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις με δημιουργικό τρόπο.
Η επιτυχία σε μια ομαδική εργασία ενισχύει την αυτοπεποίθηση τους και τους δίνει την αίσθηση ότι μπορούν να επιτύχουν και να συνεισφέρουν.
Η συζήτηση και η ανταλλαγή ιδεών σε μια ομάδα τους βοηθά να κατανοήσουν καλύτερα την ύλη και να την αφομοιώσουν πιο εύκολα.
Η ομαδική εργασία εκθέτει τους μαθητές σε διαφορετικές απόψεις και τρόπους σκέψης, διευρύνοντας τους πνευματικούς ορίζοντές τους και καλλιεργώντας την ανεκτικότητα στη διαφορετικότητα.
(Μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον,
βελτιώνεται ο προφορικός λόγος των μαθητών και εξοικειώνονται στη δημόσια παρουσίαση,
εξασκούνται στο διάλογο και μαθαίνουν να σέβονται τις απόψεις των άλλων
οι διαφορετικές απόψεις στο εσωτερικό των ομάδων αποτελούν πηγή μάθησης)
Επίσης θα έλεγα ότι:
Δίνει ευκαιρία στον/την εκπαιδευτικό για διαφοροποιημένη διδασκαλία
Η ομαδοσυνεργατική μέθοδος επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών, καθώς και στο επίπεδο της τάξης.
Η ομαδική εργασία μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο θετικό και συνεργατικό κλίμα στην τάξη, όπου οι μαθητές αισθάνονται πιο άνετα και ακόμα και οι πιο συνεσταλμένοι να εκφράσουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία χωρίς να μένουν αμέτοχοι και διστακτικοί.
Στη συγκεκριμένη διδακτική ενότητα οι μαθητές/-τριες έδειξαν ενθουσιασμό και συνεργάστηκαν με τα μέλη της ομάδας τους αρμονικά με επιτυχία, ζήλο και μεγάλη προθυμία για τη διεκπεραίωση των εργασιών τους. Απόλαυσαν το μελοποιημένο ποίημα του Καββαδία, ανέλυσαν και κατάφεραν να εμβαθύνουν στα νοήματα του ποιήματος και κινήθηκε το ενδιαφέρον τους για να διαβάσουν και άλλα ποιήματα του Καββαδία και όχι μόνο , αλλά και άλλων ποιητών που έγραψαν για τη θάλασσα(του Οδ. Ελύτη γιατί συγκρίναμε το ποίημα του Καββαδία με το μελοποιημένο ποίημα του Ελύτη «τα τζιτζίκια» και διαπιστώθηκε από τους μαθητές η διαφορετική θεώρηση του θέματος της θάλασσας). Ο μεν Ελύτης με διάθεση ρέμβης ενώ ο Καββαδίας εκφράζει τις δυσκολίες του ναυτικού επαγγέλματος με ρεαλισμό και από την οπτική του βιοπορισμού. Το εκπληκτικό είναι η συνεργασία του μαθητή στο Φάσμα του Αυτισμού με τα μέλη της ομάδας του, η ενεργός συμμετοχή του και εμπλοκή του στην εκπαιδευτική διαδικασία, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησής του η ηθική του ικανοποίηση γιατί αισθάνθηκε ότι ανήκει στην ομάδα και γίνεται αποδεκτός και συνεισφέρει στην υλοποίηση της εργασίας. Επίσης σε δικό του χρόνο στο σπίτι επειδή του αρέσει η ενασχόληση με τις Νέες Τεχνολογίες και η Πληροφορική δημιούργησε στο ψηφιακό περιβάλλον canva μία αφίσα με τύπους καραβιών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα εμπνεόμενος από το ποίημα.
Παραδείγματα – Υλικό:
Προτάσεις για εφαρμογή από άλλους εκπαιδευτικούς:
Μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα διδακτικά αντικείμενα
Τι να προσέξει κάποιος στην υλοποίηση;
Να φροντίσει η σύνθεση των ομάδων να είναι ετερογενής για την καλύτερη λειτουργία της εκπαιδευτικής διαδικασίας, να ανατεθούν ρόλοι μέσα στην ομάδα και ο/η εκπαιδευτικός να φροντίσει να υπάρχει ένα θετικό κλίμα συνεργασίας και αλληλεπίδρασης μέσα στην τάξη, να παρεμβαίνει όταν χρειάζεται προκειμένου να υποστηρίζει, να βοηθά, να συμπληρώνει , να διευκρινίζει και να καθοδηγεί την όλη εκπαιδευτική πράξη.
Ποιες δυνατότητες προσαρμογής υπάρχουν;
Ο/Η κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να εφαρμόσει την ομαδοσυνεργατική μέθοδο διδασκαλίας προσαρμόζοντάς την ανάλογα με τις ανάγκες και το επίπεδο των μαθητών/-τριών της τάξης και τις ιδιαιτερότητες της θεματικής ενότητας στο διδακτικό αντικείμενο που έχει αναλάβει ώστε να πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Αρχεία:
