Ενεργή μάθηση, εκμαίευση γνώσης και δεξιότητας

Στοιχεία Συντάκτη: Σταμπουλίδης Χριστοχάρης, ΠΕ82 Μηχανολόγων
Μάθημα: Τεχνολογία Ελέγχων και Διαγνώσεων
Τάξεις εφαρμογής: Γ’ Τάξη Οχημάτων Εσπερινού ΕΠΑΛ Φλώρινας. Εργαστηριακό μέρος του μαθήματος Τεχνολογία Ελέγχων και Διαγνώσεων, κεφ. Ε’, Ασκ. 2η με τίτλο «Έλεγχος επαγωγικής ανάφλεξης»
Χρονική διάρκεια / αριθμός διδακτικών ωρών: 2 διδακτικές ώρες

Σύντομη Περιγραφή της Διδακτικής Παρέμβασης:

Η διδακτική παρέμβαση βασίζεται στην άμεση, καθολική και ενεργό εμπλοκή των μαθητών στη διδακτική διαδικασία από την αρχή έως το τέλος της. Οι μαθητές προχωρούν στην αφαίρεση, τον έλεγχο και τη διάγνωση ενός συστήματος από μηχανή που ανήκει σε κάποιον από τους ίδιους. Ο εκπαιδευτικός συμμετέχει μόνο για να διαφωτίσει, να θέσει προβληματισμούς και να οδηγήσει ουσιαστικά τους μαθητές όχι σε σωστές απαντήσεις, αλλά στην εκμαίευση των υπαρχουσών γνώσεών τους ή στην απόκτηση νέας γνώσης. Παράλληλα, μέσα από την ομαδοσυνεργασία και την πρόκληση διαλόγου με αφορμή το πρόβλημα, αποκτούνται και αναπτύσσονται τεχνικές αλλά και ψυχοκοινωνικές δεξιότητες. Η όλη διαδικασία βελτιώνει τα αποτελέσματα της μάθησης που τείνει να γίνει μια πρόκληση και δημιουργεί ανοικτά θέματα που έχουν ως αποτέλεσμα τον διάλογο και τη συνεργασία. Οι μαθητές ενθαρρύνονται να αναλάβουν οι ίδιοι την ευθύνη για τη μάθησή τους, να αναπτύξουν τις δικές τους δυναμικές και συνεργασίες και να κατασκευάσουν τη δική τους γνώση και τις δικές τους δεξιότητες, το οποίο είναι και ο βασικός μας στόχος.

Διδακτική Μέθοδος ή Τεχνική:

Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε είναι αυτή της ενεργής-βιωματικής μάθησης. Βέβαια, υποστηρίχθηκε και ενδυναμώθηκε από τη μαιευτική, αλλά και από πιο “παραδοσιακές” μεθόδους, όπως της εμπλουτισμένης εισήγησης, της ομαδοσυνεργατικής, των ερωτήσεων- απαντήσεων και του διάλογου.Χρησιμοποιούμε τoν όρο «ενεργός μάθηση» για να περιγράψουμε μια μέθοδο προσέγγισης της διδασκαλίας με βάση την οποία, οι εκπαιδευόμενοι συμμετέχουν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία, οικοδομώντας αλλά και ανακαλύπτοντας γνώση και δεξιότητα ως αποτέλεσμα και παράγωγο στις ευκαιρίες μάθησης που τους παρέχονται από τους εκπαιδευτικούς. Αυτό δημιουργεί την αντίθεση και κάνει τη διαφορά με ένα μοντέλο δασκαλοκεντρικής ή καθαρά καθοδηγητικής διδασκαλίας στο οποίο η γνώση μεταφέρεται, μεταδίδεται ή παρέχεται από τους εκπαιδευτικούς στους μαθητές. Η ενεργός μάθηση σημαίνει ότι οι εκπαιδευόμενοι αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερη ευθύνη για τη μάθησή τους και τα θετικά αποτελέσματα που μπορούν να έχουν από αυτή και ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν ρόλο ενεργοποίησης και υποβοήθησης της μάθησης, αντί να λειτουργούν ως εισηγητές ή μεταφορείς θεωριών ή τεχνικών.
Στην περίπτωση μας, βενζινοκινητήρας μηχανήματος που ανήκει σε μαθητή και επαγγελματία στον χώρο των κατασκευών μεταφέρθηκε στον χώρο των εργαστηρίων με βλάβη στην εκκίνησή του. Οι μαθητές έπρεπε να αφαιρέσουν το σύστημα επαγωγικής ανάφλεξης και κατόπιν να προχωρήσουν σε έλεγχο, διάγνωση και επισκευή του. Αυτό απαιτεί την κατανόηση της λειτουργίας του παραπάνω συστήματος, αλλά ταυτόχρονα και άλλων συνεργαζόμενων συστημάτων, για να προχωρήσουν στην αφαίρεση, επισκευή και συναρμολόγησή τους.Οι μαθητές αντιμετωπίζουν μια πρόκληση, καθώς το αποτέλεσμα αφορά άμεσα συμμαθητή τους και την εργασία του, αλλά κυρίως μια πρόκληση για το επίπεδο των γνώσεων που ήδη κατέχουν και αυτών που μπορούν να αποκομίσουν από την έρευνα ή από το μάθημα.

Σκεπτικό Επιλογής / Παιδαγωγική Τεκμηρίωση:

Δίνεται η ευκαιρία, τόσο στον εκπαιδευτικό όσο και στους μαθητές, να διαφοροποιηθεί από τα στεγανά μιας δασκαλοκεντρικής ή επιδεικτικής διδασκαλίας προσαρμόζοντας το μάθημα σε πραγματικά ζητήματα, δίνοντας άμεσο και πρακτικό ρόλο στους μαθητές, κατά τη διαδικασία της οποίας το αποτέλεσμα έχει άμεση επιρροή στους ίδιους και εξαρτάται από τη διάθεση και το ενδιαφέρον των ίδιων των μαθητών να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες. Καθώς το μαθητικό δυναμικό του εσπερινού σχολείου είναι ενήλικες, με το σύνολο των κοινωνικών και οικογενειακών υποχρεώσεών τους, τίθεται πολλές φορές το ζήτημα του να ξεπεράσουμε το κλίμα κόπωσης και τυχόν αδιαφορίας κατά τη διδακτική διαδικασία. Επίσης, πολλές φορές, είναι πολύ βασικό να υπάρξει κλίμα αλληλοεμπιστοσύνης για να ξεπεραστεί ή να μην δημιουργηθεί σκόπελος από τη σχέση καθηγητή- μαθητή, που ίσως να είναι ενοχλητική για τον ενήλικα μαθητή.
Η θεωρητική μας βάση είναι πως η μάθηση είναι μια συνεχής εξελικτική διαδικασία. Οι μαθητές αντικαθιστούν ή προσαρμόζουν την υπάρχουσα γνώση και κατανόηση (βασισμένη στις προηγούμενες γνώσεις τους) με βαθύτερα και πιο εξειδικευμένα επίπεδα κατανόησης. Το ίδιο συμβαίνει και με τις δεξιότητες που κατέχουν.
Η διδακτική διαδικασία θα πρέπει να εστιάζει μεταξύ του τι μπορεί να επιτύχει ο εκπαιδευόμενος αυτενεργόντας και του τι μπορεί να επιτύχει ο εκπαιδευόμενος με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού.Η επιδέξια διδασκαλία επομένως είναι ενεργητική, παρέχοντας περιβάλλοντα μάθησης, ευκαιρίες, αλληλεπιδράσεις, ασκήσεις και διδασκαλία που προωθούν την «σε βάθος μάθηση» (deep learning).
Η ανταπόκριση στις ανάγκες των μαθητών κρίνεται πολύ καλή. Τα αποτελέσματα της μπορούν να θεωρηθούν εξαιρετικά.

Προστιθέμενη Αξία:

Η ενεργός μάθηση ενθαρρύνει την κατανόηση, την οποία οι μαθητές μπορούν στη
συνέχεια να εφαρμόσουν σε διαφορετικές συνάφειες και προβλήματα. Η ενεργός μάθηση ενθαρρύνει τη μάθηση των εκπαιδευόμενων και την αυτονομία τους, δίνοντάς τους τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής (involvement) και ελέγχου της μαθησιακής διαδικασίας. Οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούν να αναπτύσσουν συνεχώς την αποκτούμενη γνώση.Επίσης, αποτέλεσμά της είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της επίλυσης προβλημάτων, η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, της συνεργασίας και των διαπροσωπικών, τεχνικών και ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων, η εν δυνάμει αύξηση των κινήτρων των μαθητών μέσω της πρόκλησης.
Σίγουρα οι ενδείξεις που έχουμε δείχνουν πως μπορεί να βελτιωθεί και να προσαρμοστεί ανάλογα με τις εκπαιδευτικές συνθήκες (σχολείο, τάξη, υλικό, κλπ).

Παραδείγματα – Υλικό:

Μπορεί να δοθεί κάποιο μικρό φύλλο εργασίας. Παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια σχετικές διαφάνειες εφόσον χρειάζεται, προτείνεται και ενισχύεται η διαδικτυακή έρευνα αλλά και η επιτόπια έρευνα αγοράς και τεχνολογίας σχετικά.

Προτάσεις για εφαρμογή από άλλους εκπαιδευτικούς:

Η ενεργή μάθηση μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε άλλα μαθήματα της ειδικότητας, όσο και σε μαθήματα άλλων ειδικοτήτων ή σε συνεργασία εκπαιδευτικών από διαφορετικές ειδικότητες. Ενδεικτικά, μια κατασκευή στο μάθημα των Μηχ/λογικών εφαρμογών της Β’ τάξης Μηχ/γων, μια εκπαιδευτική πινακίδα υγραεριοκίνησης στην Γ’ τάξη Οχημάτων πρωινού ΕΠΑ.Λ., κ.α.
Αναφερόμενοι στις τεχνικές ειδικότητες, είναι πολύ σημαντικό να τηρηθούν τυχόν πρωτόκολλα και κανόνες ασφαλείας. Θα πρέπει στα στάδια της διδασκαλίας οι μαθητές να λαμβάνουν όλα τα μέτρα ασφαλείας που κρίνονται απαραίτητα. Επίσης θα πρέπει να δωθεί προσοχή στην διατήρηση των ισορροπιών στην σχέση εκπαιδευτικού- εκπαιδευόμενου στα στάδια που χρήζουν καθοδήγηση. Με τον σωστό τρόπο μπορούν να αποφευχθούν πιθανά λάθη και παραλείψεις που θα επιδρούσαν αρνητικά στο επιθυμητό αποτέλεσμα.
Γνώμη μας είναι πως υπάρχουν δυνατότητες προσαρμογής, ανάλογα με το σχολείο, την τάξη, το γνωστικό αντικείμενο, το μαθητικό δυναμικό, κλπ.