Bγαίνοντας από τη σπηλιά του Πολύφημου με τα έξι καπέλα της σκέψης

Στοιχεία Συντάκτη: Καραγιάννη Χριστίνα, ΠΕ02 Φιλόλογος
Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά από Μετάφραση (Οδύσσεια) – Ο Οδυσσέας στη σπηλιά του Πολύφημου
Τάξεις εφαρμογής: Α΄ Γυμνασίου
Χρονική διάρκεια / αριθμός διδακτικών ωρών: –

Σύντομη Περιγραφή της Διδακτικής Παρέμβασης:

Γενικός σκοπός της διδασκαλίας είναι να κατανοήσουν οι μαθητές- τριες – μέσω της προσέγγισης των πολυγραμματισμών και της αξιοποίησης των δυνατοτήτων που προκύπτουν μέσα σε ένα παιγνιώδες και ψηφιακό μαθησιακό περιβάλλον – την ευφυΐα και τη στρατηγική σκέψη του Οδυσσέα, αρετές που αξιοποιεί για να βγει από σπηλιά του Πολύφημου. Επιδιώκεται, επιπλέον, να είναι σε θέση να συνδέσουν πρακτικές επίλυσης προβλημάτων και λήψης αποφάσεων που γνώρισαν μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία (τα έξι καπέλα της σκέψης) με ζητήματα της καθημερινής ζωής.

Διδακτική Μέθοδος ή Τεχνική:

• Οι μαθητές-τριες έχουν να διαχειριστούν το εξής πρόβλημα : μέσα από ποια διαδικασία ο Οδυσσέας επιλέγει ως λύση την τύφλωση του Πολύφημου, προκειμένου να βγουν από τη σπηλιά ο ίδιος και οι σύντροφοί του;
• Δίνονται από την εκπαιδευτικό παραδείγματα λήψης αποφάσεων σε σύνθετα θέματα, οικεία στους μαθητές από την καθημερινότητά τους.
• Ακολουθεί σύντομη συζήτηση για τον τρόπο που λαμβάνονται οι αποφάσεις.
• Γίνεται σύνδεση με το πρόβλημα του Οδυσσέα
• Χωρισμός σε έξι ομάδες των 3/4 ατόμων και κατανομή ρόλων σύμφωνα με τα Έξι Καπέλα Σκέψης (Δημιουργούνται 6 ομάδες. Καθεμία από αυτές αντιστοιχεί σε ένα καπέλο. Και κάθε καπέλο αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη οπτική, σε μια διαφορετική προσέγγιση του προβλήματος που έχουν να διαχειριστούν οι μαθητές.
• Δίνεται ένα φύλλο εργασίας, διαφορετικό για κάθε μία από τις 6 Ομάδες. Δίνεται επίσης και το αντίστοιχο καπέλο σε κάθε ομάδα)

Η εκπαιδευτικός παρουσιάζει, εξηγεί και αναλύει τον τρόπο με τον οποίο θα εργαστεί κάθε ομάδα (αφήγηση).

• Λευκό Καπέλο: Ανάλυση πληροφοριών- Δεδομένα.
• Κόκκινο Καπέλο: Συναισθήματα χαρακτήρων.
• Μαύρο Καπέλο: Κίνδυνοι και αδυναμίες του σχεδίου.
• Κίτρινο Καπέλο: Δυνατά σημεία και οφέλη.
• Πράσινο Καπέλο: Δημιουργικές εναλλακτικές λύσεις.
• Μπλε Καπέλο: Συντονισμός και παρουσίαση.

Κατά τη διάρκεια της ομαδικής εργασίας η εκπαιδευτικός παρατηρεί (διαμορφωτική αξιολόγηση).

Μετά τη συμπλήρωση του φύλλου εργασίας ένας εκπρόσωπος κάθε ομάδας παρουσιάζει στην ολομέλεια τα ευρήματα/ συμπεράσματα της ομάδας του. Ο μαθητής ανακοινώνει σε α΄ ενικό πρόσωπο ως Οδυσσέας («Είμαι ο Οδυσσέας και…» – Δραματοποίηση, παιχνίδι ρόλων) φορώντας το αντίστοιχο καπέλο.

Σκεπτικό Επιλογής / Παιδαγωγική Τεκμηρίωση:

Η μέθοδος των 6 καπέλων της σκέψης του Edward de Bono επιλέχθηκε ως εργαλείο για τη διδασκαλία επειδή:

Διευκολύνει την οργάνωση της σκέψης των μαθητών μέσα από συγκεκριμένους, αναγνωρίσιμους ρόλους (καπέλα), που απλοποιούν τη σύνθετη διαδικασία της ανάλυσης.
Ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή, καθώς όλοι οι μαθητές έχουν ρόλο και λόγο, ανεξαρτήτως επιπέδου ή μαθησιακού στυλ.
Προάγει τη συνεργατική και δομημένη σκέψη, ιδανική για ομαδική εργασία και ανάπτυξη δεξιοτήτων επιχειρηματολογίας.
Ποια θεωρητική βάση ή εκπαιδευτικές ανάγκες την υποστήριξαν;

Η επιλογή της μεθόδου βασίζεται σε παιδαγωγικές αρχές που προέρχονται από:

Θεωρίες της κριτικής και δημιουργικής σκέψης:
Η μέθοδος υποστηρίζει τη διερεύνηση ενός ζητήματος από πολλαπλές οπτικές γωνίες, όπως προτείνουν οι Bloom, Paul & Elder.
Ενισχύει τη μεταγνώση: οι μαθητές μαθαίνουν όχι μόνο τι να σκέφτονται, αλλά κυρίως πώς να σκέφτονται.

Διαφοροποιημένη διδασκαλία:
Ανταποκρίνεται στις ανάγκες μαθητών με διαφορετικά μαθησιακά προφίλ (οπτικοί, λεκτικοί, συναισθηματικοί).
Δίνει τη δυνατότητα σε κάθε μαθητή να εκφραστεί σύμφωνα με τη δική του κλίση (π.χ. ο αναλυτικός μαθητής αναλαμβάνει το άσπρο/μαύρο καπέλο, ο δημιουργικός το πράσινο κ.λπ.).
Κοινωνικο-πολιτισμική θεωρία του Vygotsky: ενισχύεται η συνεργατική μάθηση και η κατασκευή της γνώσης μέσα από διάλογο και κοινωνική αλληλεπίδραση.

Πώς ανταποκρίθηκε στις ανάγκες των μαθητών;

Αύξησε τη μαθησιακή εμπλοκή: η κατανομή ρόλων έδωσε νόημα και ευθύνη στη συμμετοχή κάθε μαθητή.
Βοήθησε στην κατανόηση σύνθετων εννοιών, καθώς κάθε καπέλο εστιάζει σε διαφορετική διάσταση του ζητήματος (λογική, συναίσθημα, καινοτομία κ.λπ.).
Ενίσχυσε τον προφορικό λόγο και τη συνεργασία μέσω δομημένου διαλόγου.
Μείωσε τον φόβο της “σωστής απάντησης” και ενίσχυσε τη σκέψη χωρίς προκαταλήψεις, αφού όλα τα καπέλα θεωρούνται έγκυρα και χρήσιμα.
Καλλιέργησε κριτική σκέψη, ενσυναίσθηση και δημιουργικότητα, δεξιότητες απαραίτητες στον 21ο αιώνα.

Προστιθέμενη Αξία:

Οφέλη για τους μαθητές:
Ανάπτυξη Κριτικής και Δημιουργικής Σκέψης: οι μαθητές ενθαρρύνονται να εξετάζουν ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες (λογική, συναισθηματική, θετική, αρνητική, δημιουργική, μεταγνωστική).
Καλλιεργείται η ευελιξία σκέψης και η ικανότητα σύνθεσης διαφορετικών πληροφοριών.
Βελτίωση συνεργατικότητας και συμμετοχικότητας: η ομαδική προσέγγιση ενισχύει τη συνεργασία και τον αμοιβαίο σεβασμό στις ιδέες των άλλων.
Οι μαθητές νιώθουν ότι η άποψή τους έχει βαρύτητα, γεγονός που αυξάνει το αίσθημα του ανήκειν.
Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης: κάθε μαθητής μπορεί να εκφραστεί χωρίς να αισθάνεται ότι «κρίνεται», καθώς κάθε καπέλο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για συγκεκριμένο τύπο σκέψης.

Επίδραση στη μαθησιακή εμπλοκή και κατανόηση: η εναλλαγή ρόλων (μέσω των καπέλων) ενεργοποιεί την προσοχή και ενδιαφέρον των μαθητών, διατηρώντας την εμπλοκή σε υψηλά επίπεδα.
Η μέθοδος ενθαρρύνει τη βαθύτερη επεξεργασία της πληροφορίας και προάγει την κατανόηση εννοιών μέσα από πολλαπλές προσεγγίσεις.
Οι μαθητές γίνονται πιο ενεργοί και αυτόνομοι στη μάθηση, αξιοποιώντας διαφορετικούς τρόπους σκέψης.
Ενδείξεις βελτίωσης: αυξημένος ενθουσιασμός και ενεργή συμμετοχή
Αυτοαξιολόγηση και Αναστοχασμός: οι ίδιοι οι μαθητές αναφέρουν ότι κατανοούν καλύτερα το περιεχόμενο και τους βοηθά να οργανώνουν τη σκέψη τους.

Βελτίωση επιδόσεων: οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της εφαρμογής της μεθόδου εξαρτώνται από την επανάληψη. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις για βελτίωση στη σύνθεση επιχειρημάτων, στην επίλυση προβλημάτων και στη γραπτή έκφραση.

Παραδείγματα – Υλικό:

1. Ο Οδυσσέας στη σπηλιά του Πολύφημου – TTSMaker
2. Ο Οδυσσέας στη σπηλιά του Πολύφημου – Wakelet
3. Ο Οδυσσέας στη σπηλιά του Πολύφημου https://www.canva.com/design/DAGhpHLOxxs/J_8FqVNk7aRY9oVElxVE6w/edit?utm_content=DAGhpHLOxxs&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=sharebutton
4. https://www.menti.com/al88gzqjmsn5
5. http://rubistar.4teachers.org/
6. https://view.genially.com/67d0b00a26411f0f35145889/interactive-content-o-odysseas-sth-sphlia-toy-polyfhmoy
7. Bubbl.us – Στη σπηλιά του Πολύφημου
8. Free, Online Crossword Puzzle Maker – Crossword Labs
9. Liveworksheets.com – Interactive worksheets maker for

Προτάσεις για εφαρμογή από άλλους εκπαιδευτικούς:

Οι μαθητές-τριες μπορούν να εφαρμόσουν την τεχνική των καπέλων της σκέψης

• σε θέμα που σχετίζεται με τον σχολικό εκφοβισμό (σύνδεση με την καθημερινότητα)
• Μαθηματικά : επίλυση προβλήματος καθημερινής ζωής (π.χ. προϋπολογισμός ταξιδιού)
• Γεωγραφία : η κλιματική αλλαγή
• Φυσικές επιστήμες : χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ)
• Ιστορία : η απόφαση για την έναρξη της Επανάστασης του 1821
• ΝΕ Γλώσσα / καθημερινή ζωή : η χρήση του κινητού τηλεφώνου στο σχολείο

Αρχεία: